Шындық
Мұсылман адам баршаға шыншылдықпен қарайды, өйткені ол исламның үйретулері арқылы шындықтың барлық асыл қасиеттер мен жоғары адамгершіліктің негізі екенін біледі. Ол адамға тақуалықтың жолын ашып, оны жәннатқа жетелейді, ал өтірік күнәға бастап, тозаққа апарады. Бұл туралы Пайғамбар Мұхаммед, оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын, былай деген: «Шыншылдық тақуалыққа, ал ол жәннатқа жетелейді. Адам оны айтуды әдетке айналдырған сайын, Алланың алдында шыншылдар қатарында жазылады. Ал өтірік күнәға, ал ол тозаққа апарады. Адам өтірікті әдетке айналдырған сайын, Алланың алдында өтірікшілер қатарында жазылады» (Әл-Бухари және Муслим).
Сол себепті нағыз мұсылман әрдайым шындықты сөйлейді және сөзі мен ісінде одан таймайды, өйткені осылай әрекет ететін адам жоғары мәртебеге жетіп, Алланың алдында шыншылдардың қатарында жазылуға лайық болады.
Мейірімділік – табысқа жетудің негізгі кепілі
Нағыз мұсылман әрдайым адамдарға деген мейірімділік, сабырлылық және жақсылық танытады, әсіресе бұл қасиеттер қажет болған, орынсыздық туындамаған және құптарлық жағдайда. Өйткені, Аллаға сүйікті бұл қасиеттер адамды ерекше етеді, оны өзгелердің жүрегіне жақындатып, олардың көңіліне махаббат пен құрмет ұялатады.
Алла Тағала былай дейді: «Жақсылық пен жамандық тең болмайды. Жамандыққа қарсы жақсылықпен жауап қайтар, сонда дұшпаның ең жақын досыңа айналады. Бірақ бұл қасиет тек сабырлыларға ғана берілген және ұлы нығмет иелеріне ғана беріледі».
Пайғамбар Мұхаммед, оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын, да: «Шынында, Алла мейірімді және барлық істерде оны жақсы көреді», – деген. Ол – жай ғана қасиет емес, бұл – Алланың ерекше сыйы, ол үшін Алла басқа ештеңе үшін бермейтіндей сауап береді. Алланың елшісі, оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын, бізге мейірімділік кез келген істі көркейтіп, оны мән-мағынаға толтырып, адамдарды сол істерге тартатынын үйреткен. Ал мейірімсіздік болса, кез келген әрекетті қатал және тартымсыз етеді.
Пайғамбарымыз, оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын, әрдайым мұсылмандарды адамдармен қарым-қатынаста ілтипаттылық пен мейірімділік танытуға үйреткен және бұл қасиеттер әсіресе ақиқатқа шақыру кезінде қажет деп көрсеткен. Ол тіпті ең шиеленіскен сәттерде сабырлы және мейірімді болуды насихаттаған. Мысалы, бірде мешітте бәдәуи адам дәрет сындырған кезде, сахабалар оны тоқтатуға ұмтылғанда, Пайғамбарымыз, оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын, оларды тоқтатып: «Оны жайына қалдырыңдар, дәретіне бір шелек су құйып қойыңдар. Шын мәнінде, сендер адамдарға жеңілдету үшін жіберілдіңдер, ауырлатуға емес», – деген.
Осылайша, адамдардың жүрегін ашып, оларды ақиқатқа шақырудың басты жолы – бұл жұмсақтық, мейірімділік және сабырлылық. Қаталдық пен қатаңдық арқылы ештеңеге қол жеткізе алмайсың. Сондықтан Пайғамбар, оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын, былай деген: «Қуант, қорқытпа; жеңілдет, ауырлатпа» (әл-Бухари, Муслим).
Адамдар табиғатынан қатігездік пен қатыгездіктен қашады, керісінше, олар нәзіктік пен мейірімге тартылады. Мұны Алла Тағала Пайғамбарына, оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын. Құранда былай деп атап өткен: «…егер сен қатал әрі қатыгез болсаң, олар сенен қашып кетер еді».
Бұл сөздерді әрбір ақиқатқа шақырушы өзінің мәңгілік қағидасы ретінде есте сақтауы керек, өйткені ол адамдардың жүрегіне жол табуы үшін әрқашан жұмсақтық пен мейірімділік танытуы қажет, тіпті олар қатал, әділетсіз тирандар болса да. Мысалы, Алла Мусаның, оған Алланың сәлемі болсын, және оның бауыры Харунның, оған Алланың сәлемі болсын, перғауынға жұмсақ сөздермен жүгінуді бұйырған: «Екеуің перғауынға барыңдар, ол шектен шықты. Оған жұмсақ сөйлеңдер, мүмкін ол ойланып, Алладан қорқар».
Осы діннің тағылымдары мейірімділікті ең үлкен игілік ретінде атайды және бұл қасиетке ие болғандар шын мәнінде мол игілікке ие екендігін көрсетеді. Ал бұл қасиеттен айырылғандар барлық игіліктен де мақұрым қалады. Бұл туралы Пайғамбарымыз, оған Алланың игілігі мен сәлемі болсы, Жарир ибн Абдулладан, оған Алланың разылығы болсын, жеткізген хадисінде: «Кім мейірімділіктен айырылса, ол игіліктен де айырылған», – деген (Муслим).
Пайғамбарымыз Мұхаммедтің, оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын, биік өсиеттерінде мейірімділік жеке адамдарға, отбасыларға және тұтас халықтарға шексіз игіліктер әкелетіні айтылған, егер ол олардың өмірінде басты рөл атқарса. Бұл туралы Айша анамыздан, оған Алла разы болсын, жеткен хадисте Пайғамбарымыз, оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын: «О, Айша, мейірімділікті ұстан, Алла бір отбасына жақсылық тілесе, олардың жолын мейірімге бұрады», – деген.
Хадистің басқа бір нұсқасында Пайғамбар Мұхаммед, оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын, былай деген: «Егер Алла бір отбасына жақсылық қаласа, ол сол отбасындағы мүшелеріне мейірімділік пен қайырымдылыққа бет бұруды насихаттайды» (Ахмад).
Көпшілікке тозақ отынан қорғайтын, рухани тыныштық пен бақыт сыйлайтын мінез-құлықтың не екенін елестету мүмкін бе? Пайғамбарымыз Мұхаммед, оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын, былай деп айтқан: «Сіздерге тозаққа тыйым салынған адам туралы айтайын ба? Ол – достық, жұмсақтық, жеңіл мінезді адам» (Ат-Тирмизи).
Пайғамбардың, оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын, насихаттары адамдарды көтермелеп, оларға мейірімділік қасиетін сіңіреді. Тіпті жануарды құрбан еткенде де, оған жақсы мәміле көрсету қажеттілігін атап өтеді. Бұл – таза жүректіліктің белгісі, ізгі жандардың жететін биік сатысы. Ол былай деді: «Алла барлық нәрсеге жетілдіруді әмір етті. Егер жануарды өлтірсеңіз, оны жақсы тәсілмен жанын алыңыз. Құрбандыққа шалсаңыз, оны да жақсы тәсілмен жасаңыз. Әрқайсыңыз пышағын дұрыс қайрап, жануарды азаптан құтқарсын» (Муслим).
Демек, бейнеу сөзсіз жануарға деген мейріділік таныту – адамның жұмсақ жүректілігінің және барлық тіршілік иесіне деген белгісі. Егер адам оларға осындай жақсы көзқарас танытса, онда ол өзге адамдарға да үлкен мейіріммен, жұмсақтықпен қарайтыны айқын. Исламның насихаттары мұсылмандарды тіпті жануарларға да мейрім көзімен көруге шақырып, сол арқылы гуманизм мен мейірімділік құндылықтарын дамытуға бағытталған.