ІШКІ ТЫНЫШТЫҚ
Ішкі Тыныштық = сыртқы бейбітшілік / ішкі бақыт х сыртқы соғыс / ішкі тəртіпсіздік
Ішкі тыныштық (немесе ақыл тыныштығы) деп стресстердің ықтимал болуына қарамастан психологиялық немесе рухани тыныштықтың жай-күйі. «Тыныштықта» болуды көптеген адамдар дені сау (гомеостаз) жəне күйзеліске немесе зұлымдыққа қарама-қарсы деп санайды. Ақыл-ой тыныштығы жалпы қуанышпен, бақытпен жəне мазмұнды өмірмен де байланысты. Ақыл-ой тыныштығы сергектік те сабырлылық та болуы мүмкін, бастысы – күйзеліс əсерінен азат болу. Кейбір мəдениеттерде, мысалы, тыныс алу жаттығулары, намаз, медитация, тай чи немесе йога сияқты əр түрлі жаттығу / құлшылық түрлерімен өсірілуі мүмкін сана немесе ағартушылық күйі ішкі тыныштық болып саналады. Көптеген рухани тəжірибелер бұл ішкі бейбітшілікті өзін тану тəжірибесі деп атайды. Адамдар өздерінің ішкі руханиятын тануда қиындықтарға тап болады, өйткені күнделікті күйзелістер оларға кедергі жасайды; өмірдің кішкентай қуанышының өзінен бейбітшілік пен бақытты табу қиын болып көрінуі мүмкін. Руханиятқа жету – сатылы процесс; саулық пен ақиқат арқылы күн сайын рухани өсу жəне даму. Ішкі бейбітшілікті «тепе-теңдік немесе тұрақтылық сезімімен бірге қозуы төмен жағымды эмоциялық күй» деп сипаттауға болады. Тензин Гятсо, қазіргі жəне 14-ші Далай-лама əлемдегі ішкі бейбітшіліктің маңыздылығын атап көрсетті:
Шынайы, созылыңқы əлемдік бейбітшілік мəселесі адам баласына қатысты, сондықтан адамның негізгі сезімдері де оның түп-тамырында жатыр. Ішкі бейбітшілік арқылы шынайы əлемдік бейбітшілікке қол жеткізуге болады. Бұл орайда жеке жауапкершіліктің маңызы айтарлықтай айқын; алдымен өзіміздің ішімізде бейбітшілік атмосферасын құру керек, содан кейін отбасымызда, қоғамда, түптеп келгенде бүкіл адамзатты қосу үшін біртіндеп кеңейтілуі тиіс.
Адам өз-өзімен сөйлесетін жалғыз жаратылыс. Күні бойы біз үнемі өзімізбен сөйлесеміз, қоршаған орта – өмір туралы ақпарат жинаймыз. Адам дəл компьютерге ақпарат енгізетін бағдарламашы сияқты əрекет етеді, тек бір ерекшелігі: адамның миы бір уақытта əрі программист əрі компьютер. Адамның өз қабілеттерін іске асыруға арналған ЖАН ҚҰШТАРЛЫҒЫ бар. Бұл адамның сыртқы мақсаты. Проблема мынада, бұл өсуге жəне дамуға деген ШАМАДАН ТЫС немесе АДАСҚАН ұмтылыс – бақытты болуға жəне қанағаттануға кедергі келтіреді. Бізде өмір туралы қате сенімдер көп. Мысал: Дəл осы қалауым орындалса бақытты боламын! Тəн – табиғат заңдылығына сəйкес өлімнен əрдайым қорқады. Қорықпаймын деу екіжүзділіктің белгісі. Адам өлімнің мəнін жəне одан шын қорықпауды – қайта тірілудің бар екеніне сену жəне оның мəнісін дұрыс түсіну арқылы үйренеді жəне сол шын иман – өлімнің сырын ашады жəне тəрбиелейді. Өмір сүру барысында, тізгінді шамадан тыс жан құштарлығына не тəн құмарлығына беруге болмайды. Бұл екеуі бірігіп негізінен нəпсіні құрайды. Адам үшін нəпсінің қажеттіліктерін қанағаттандыру маңызды, бірақ Жан мен Тəн арасында Баланс болуы қажет. Сонда нəпсі өз Шын Иесін табады. Əрине бірінші кезекте тəн құмарлығы (тамақ, ұйқы) табиғат заңдылығы тұрғысынан маңызды, бірақ сонымен қатар жан құштарлығы (көрсін, білсін, естісін, танысын) да бірдей маңызды. Ең бастысы адам үшін жан мен тəннің Ақиқат шегінен шықпауы жəне екеуінің үйлесім мен келісімде болуы.
Инь жəне ян – қытай философиясында пайда болған ұғым, қарама-қарсы, бірақ өзара байланысты, өзара мəңгілік күштерді сипаттау. Инь мен Ян технологиясы конфуциандық əсер еткен дəстүрлі қытай медицинасы аясындағы аурулар тиімді дифференциалды диагностикалау үшін сыни жəне дедуктивті дəлелдеудің іргетасы болып табылады. Исламдағы Жан мен Тəн ұғымына сəйкес келеді. Кез келген тірі субъектінің бір бөлігін құрайтын өмірлік маңызы бар күш энергия ци болып саналады, «өмірлік маңызы бар энергия», «өмірлік маңызы бар күш», «материалдық энергия» немесе жай ғана «энергия» деп аударылатын полисемді сөз. Ци дəстүрлі қытай медицинасында жəне қытай жекпе-жегінде орталық негізгі принцип болып табылады. Өсіріп жəне дамытып, тепе-теңдікті ци-ге теңестіру тəжірибесі цигонг деп аталады. Цигонг – денсаулық, руханият, жекпе-жек дайындығы мақсатында қолданылатын үйлестірілген дене-қалпы мен қозғалысы, тыныс алу, медитация жүйесі. Қытай медицинасындағы, философиядағы, жекпе-жектегі цигонгты дəстүрлі түрде қытайлықтар жəне бүкіл Азияда «тіршілік энергиясы» деп аударылған ци өсіру, дамыту жəне тепе-теңдікті сақтау тəжірибесі ретінде қарастырады.
Инь жəне ян < Тіршілік энергиясы (ци) < Ішкі тепе-теңдік сақтау (цигонг)
Цигонг тəжірибесі əдетте медитацияның қозғалуын, баяу ағатын қозғалысты үйлестіруді, терең ырғақты тыныс алуды, ақыл-ойдың тыныш медитациялық жағдайын көздейді. Адамдар бүкіл Қытайда жəне бүкіл əлемде демалу, дене жаттығуларын орындау, релаксация, профилактикалық медицина, өзін-өзі емдеу, баламалы медицина, медитация, өзін-өзі өсіру, жекпе-жекке үйрету үшін цигонгпен айналысады.
Ішкі қақтығыс – адам ойы ішінде болып жатқан күрес. Сыртқы қақтығысқа қарағанда, адамның өзімен-өзі қақтығысуы психологияда таңғаларлық құбылыс емес. Көп адам үшін қалыпты жағдай сияқты, алайда көбісі мойындамайды. Ішкі қақтығыс тудыратын дилемма əдетте қандай да бір этикалық немесе эмоциялық сұрақ болып табылады. Ішкі қақтығысты тудыратын ақылдың өзіне қоятын сұрақтары «Мен не дұрыс істемедім?», «Қай жерден қателестім?», «Бəріне өзім кінəлі, жоқ негізінде ол кінəлі» сияқты т.б. өзін-өзі қоздыру аффирмациялары. Iшкi жанжал таңдау жасау мен шешiм қабылдау, есеп беру кезінде болады.
Тыныштықты бастан кешіру мүмкіндігі ауылдың қалалардан артықшылығы болып табылады. Ұлыбританияның Қоршаған ортаны қорғау, азық-түлік жəне ауыл шаруашылығы департаментінің (DEFRA) жүргізген сауалнамасында адамдардың 58%ы тыныштық ауылдың ең жағымды ерекшелігі болып табылатынын айтты. Тыныш аумақтардың болуы ауыл туризмін жандандыруға көмектеседі. АҚШ-тағы ауылдық туризм 380 мың жұмыс орнын қолдайды жəне ауыл экономикасына жыл сайын £000,13 млрд үлес қосады жəне бір сауалнама көрсеткендей, тыныштық келушілердің 9%-ын ауылға тартудың басты себебі болып табылады.
Сыртқы тыныштықтан Ішкі тыныштыққа. ІШКІ ТЫНЫШТЫҚ – танымдық күш-жігердің едəуір көлемін талап етеді. Тұрақты психикалық белсендiлiк ұзақ мерзiмдерi назар аударатын шаршауға əкеп соғуы мүмкiн. Бұл өнімділікке əсер етіп, жағымсыз эмоцияларды, тітіркендіргішті, тұлғааралық күйлерге сезімталдықтың төмендеуін тудыруы мүмкін. Психикалық аурулармен сырқаттанушылықтың өсуі жалғасып жатқандықтан, ішкі ортаның əсері денсаулық пен əл-ауқатқа ықпал етеді. Ішкі Тыныштық əсері физикалық (тəн бақыты) жəне психологиялық əл-ауқатқа (жан бақыты) ықпал етеді. Табиғи тыныш айнала күйзелістен зардап шегетін адамдардың психологиясына əсер етеді. Мысалы, бір зерттеу нəтижесінде жұмыс орнындағы жарақаттар (ужастик) туралы бейнероликтерді көрсету арқылы индукцияланған стресс (артериялық қысыммен, бұлшық еттердің тартылуымен, организм жауап берді) одан арғы қаралған бейнероликтерде Табиғат бейнелері мен Құран үні қосылды, нəтижесінде денсаулықтың тез қалыпқа келгенімен анықталды.
Ежелгі грек философиясында атараксия – жалпы «бұзылмаушылық», «мінсіздік», «теңдік» немесе «тыныштық» деп аударылады, апат пен алаңдаушылықтан тұрақты еркіндікпен сипатталатын сенімді теңдіктің жағдайы. Философиялық емес пайдалануда атараксия шайқасқа түсетін жауынгерлер үшін идеалды психикалық күй болды. Атараксия сонымен қатар – ең жоғары игілік саналатын бақытты көңіл-күй. Дене жəне психиканың ең жоғарғы көңіл-күйі атараксия немесе ақылдың тыныштығы – өмірдің түпкі мақсаты. Атараксия қайғы-қасірет, сау емес құштарлықтың жоқтығы, психикалық тыныштық.
Медитация – бұл жеке тұлғаның ақыл-ой, не ақыл-ойды белгілі бір объектіге, ойға немесе іс-əрекетке бағыттау сияқты техниканы назар мен санаға үйрету, ақыл-ойы айқын жəне эмоционалды тыныштық пен тұрақты жағдайға жету үшін қолданатын тəжірибе. Медитация күйзелісті, үрейді, депрессияны, ауырсынуды айтарлықтай төмендетеді, жəне тыныштықтың орнауын күшейтеді, өзін-өзі түсіну, бақыт сезімін арттырады.
Медитацияның денсаулыққа (психологиялық, неврологиялық жəне жүрек-қан тамырлары) жəне басқа да салаларға əсерін жақсы түсіну үшін зерттеулер жалғасуда.
Эквиваленттілік (сабрлық) – басқалардың ақыл-ой тепе-теңдігін жоғалтуы мүмкін эмоциялардың, ауырсынудың немесе басқа да құбылыстардың тəжірибесімен немесе əсер етуімен бұзылмайтын психологиялық тұрақтылық пен композицияның күйі.
«Ислам» сөзі толық тапсыру мен қабылдаудан келетін бейбітшілікті айғақтайтын «аслама» араб сөзінен алынған.
Мұсылман болу бəрі болуды білдіретінін, құдайдың түпкі даналығынан туындайтынын осыдан келіп, мұсылман болу тек бір-бірінің теңдік жағдайында ғана жүзеге асатынын түсінуге болады. Аллаһ Құранда былай дейді: «Аллаһ тағала өзінің көңілін бейбітшілік жолында іздеп жүргендерді басшылыққа алады» (Құран 5:16). «Əрине, Аллаһты еске алу арқылы жүректер тыныштыққа ие болады» (Құран 13:28). «Айталық, О Мұхаммед, ол (Құран) сенетіндерге сенімді бағыттаушы жəне емші» (41:44). Сонда Аллаһ өзінің Пайғамбары мен сахабаларға сабырлылық жіберіп, көрмеген жауынгерлерді жіберіп, сенбейтіндерді жазалады (9:26). Ол діндарлардың жүрегіне олардың сенімі артуы үшін демалу жіберді. Аллаһқа көктер мен жердің əскері тиесілі. Аллаһ – Бүкілін білуші жəне Ең Дана (48:4). Аллаһ олар Худайбиядағы ағаштың астында сізге адал болуға ант бергенде діндарларға риза болды. Ол олардың жүрегінде не барын біліп, оларға бейбітшілік сыйлап, жақын жеңіспен марапаттады (48:18). Алла Елшісінің (оған Алланың игілігі мен сəлемі болсын) жұбайы Айшаның (оған Алла разы болсын) хабарлауынша, ол бір проблема туралы ойлаған сайын намаз оқуға асығатын. Жəне Пайғамбарымыз айтқандай: «Намаз менің көзімнің салқыны жəне дүниеде жұбаныш болды». Жаратушының елшісінен біздің арамыздағы айырмашылыққа назар аударыңыз. Намаз менің көзіме салқын болды… Оған тыныштық, жұбаныш сыйлаған дұға болды, ол осылай жарасымды тапты – дұғада Алла Тағаланың алдында тұрып.
Қорытындылай келе, Хасан əл-Басридің сөздеріне жүгінейік. Бұл атақты ғалым əрі салих адам: «Бақытты үш амалдың бірінен іздеңдер – Құран оқудан, зікір оқудан (Раббыны зікір ету) жəне дұға етуден» деген. Сонымен бірге ол: «Егер сіз осы үш нəрседен бақыт таппасаңыз, бұл бақыт есіктері сізге жабық жəне оны еш жерден таба алмайсыз» деп қосты. БҰЛ ЖЕРДЕ ИСЛАМДЫ ЖЫНДЫЛЫҚПЕН НЕМЕСЕ ЕЛІКТЕУДЕН ЕМЕС ҒЫЛЫММЕН ҚАБЫЛДАУ КЕРЕК ДЕГЕН МАҒЫНАДА.
Түбінде барлық адамдар шынайы бақыт жұмақта жалғасатынын түсінеді. Өйткені, сонда ғана бейбітшілік, тыныштық жəне рақым болуы мүмкін. Жұмақта ғана адам жердегі өмірдің ажырамас бөлігі болып табылатын қорқыныш, үрей, азаптан арылып, тыныштық табады. Ал жəннат тұрғындарына Алла Тағаланы көрудің бірегей мүмкіндігі беріледі жəне əрбір мүміннің рухы (толық тазарған жан) осыған ұмтылады. Бақыттың есіктері жабық, ал сіз іздеген үйлесімділікті Раббысына құлшылық етуден басқа жолмен таба алмайсыз.